{"id":93609,"date":"2021-02-04T11:45:38","date_gmt":"2021-02-04T09:45:38","guid":{"rendered":"https:\/\/upmp.news\/?p=93609"},"modified":"2021-02-04T11:45:42","modified_gmt":"2021-02-04T09:45:42","slug":"zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/upmp.news\/pl\/ua-in-ukraine\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\/","title":{"rendered":"Zbrucz. Zabytki niespokojnej granicy"},"content":{"rendered":"\n

Dzi\u015b Zbrucz jest chyba jedn\u0105 z najbardziej znanych ma\u0142ych rzek Ukrainy. Ws\u0142awi\u0142a si\u0119 tym, \u017ce po drugim rozbiorze Polski wzd\u0142u\u017c niej wytyczona zosta\u0142a granica mi\u0119dzy Imperium Rosyjskim i Cesarstwem Austrii. Po latach by\u0142a to granica mi\u0119dzy Rzeczpospolit\u0105 i ZSRR. Informuje o tym Upmp.news powo\u0142uj\u0105c<\/a> si\u0119 na<\/strong> Kurier Galicyjski.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dla wi\u0119kszej dok\u0142adno\u015bci nale\u017cy wspomnie\u0107, \u017ce pierwsza granica przebiega\u0142a t\u0119dy ju\u017c w XIV wieku \u2013 po Unii w Krewie w 1385 roku ustalono tu granic\u0119 mi\u0119dzy Polsk\u0105 i Wielkim Ksi\u0119stwem Litewskim. Ale dzi\u015b nikt ju\u017c o tym nie pami\u0119ta \u2013 mo\u017ce tylko historycy.<\/p>\n\n\n\n

Po pierwszym rozbiorze Polski na Zbruczu przebiega\u0142a granica pomi\u0119dzy Imperium Habsburg\u00f3w i okrojonym, niegdy\u015b najwi\u0119kszym pa\u0144stwem \u00f3wczesnej Europy \u2013 Rzeczpospolit\u0105. Po drugim rozbiorze ta rzeka rozdzieli\u0142a Austri\u0119 i Imperium Rosyjskie. Wprawdzie na kr\u00f3tki okres granica ta znikn\u0119\u0142a, gdy Napoleon stara\u0142 si\u0119 bezskutecznie poprawi\u0107 stosunki z Petersburgiem i \u201esprezentowa\u0142\u201d Aleksandrowi I \u201eKraj Tarnopolski\u201d, odebrany uprzednio Austriakom. W\u00f3wczas granica przenios\u0142a si\u0119 nieco na zach\u00f3d \u2013 na rzek\u0119 Seret. Po upadku Napoleona granica zn\u00f3w \u201ewr\u00f3ci\u0142a\u201d na swoje dawne miejsce i rzeka ta sta\u0142a si\u0119 granic\u0105 pomi\u0119dzy imperiami Habsburg\u00f3w i Romanowych. Taki stan trwa\u0142 do sierpnia 1914 roku.<\/p>\n\n\n\n

Zaraz po okupacji Galicji przez Rosj\u0119 na tych terenach powsta\u0142o pocz\u0105tkowo Galicyjskie (a nast\u0119pnie Galicyjsko-Bukowi\u0144skie) generalne gubernatorstwo. W jego sk\u0142adzie znalaz\u0142y si\u0119 wojew\u00f3dztwa lwowskie i tarnopolskie, a nast\u0119pnie przemyskie i czerniowieckie. Taki tw\u00f3r geopolityczny przetrwa\u0142 do lipca 1915 roku i zosta\u0142 zlikwidowany podczas gorlickiego natarcia pa\u0144stw sprzymierzonych \u2013 Niemiec i Austro-W\u0119gier.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Podstawa austriacko-polskiego s\u0142upa granicznego (fot. Dmytro Poluchowycz)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Po rozpadzie imperi\u00f3w Rosyjskiego i Austro-W\u0119gier Zbrucz sta\u0142 si\u0119 rzek\u0105 graniczn\u0105 pomi\u0119dzy Zachodnio-Ukrai\u0144sk\u0105 Republik\u0105 Ludow\u0105 i Ukrai\u0144sk\u0105 Republik\u0105 Ludow\u0105 (znik\u0142a po podpisaniu \u201eAktu Zjednoczenia\u201d 22 stycznia 1919). Potem dzieli\u0142a Polsk\u0119 i URL, a\u017c wreszcie Polsk\u0119 i ZSRR. W pocz\u0105tkowym okresie oficjalnie by\u0142a uwa\u017cana za granic\u0119 Polski i Ukrai\u0144skiej SRR. Nawet na s\u0142upach granicznych widnia\u0142 herb radzieckiej Ukrainy, a nie ZSRR. Cel tej manipulacji by\u0142 jeden \u2013 pokaza\u0107 \u015bwiatu, \u017ce Ukraina posiada pewn\u0105 samodzielno\u015b\u0107 w sk\u0142adzie Zwi\u0105zku Sowieckiego.<\/p>\n\n\n\n

Po \u201ez\u0142otym wrze\u015bniu\u201d 1939 roku Zbrucz sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 z wielu rzeczek Ukrainy.<\/p>\n\n\n\n

Ale czasy zn\u00f3w si\u0119 zmieni\u0142y i granica wr\u00f3ci\u0142a \u2013 przeniesiono t\u0119dy granic\u0119 pomi\u0119dzy Dystryktem Galicja i Generalnym Gubernatorstwem Ukrainy. Granica, mimo i\u017c wewn\u0119trzna, by\u0142a pilnie strze\u017cona. Hitler uwa\u017ca\u0142 dawnych poddanych Franciszka J\u00f3zefa za do\u015b\u0107 \u201ezgermanizowanych\u201d i mo\u017ce prawie za \u201eswoich\u201d. Dlatego re\u017cym okupacji w Dystrykcie by\u0142 stosunkowo mi\u0119kki w odr\u00f3\u017cnieniu od stosowanego na terenach zsowietyzowanej Wschodniej Ukrainy. Nawet pieni\u0105dze po obu stronach granicy by\u0142y r\u00f3\u017cne: okupacyjne marki w Dystrykcie i \u201er\u00f3wie\u0144skie\u201d karbowa\u0144ce w GG Ukrainy.<\/p>\n\n\n\n

Status prawny granicy Zbrucz utraci\u0142 ostatecznie 6 lutego 1946 roku po wej\u015bciu w \u017cycie Umowy pomi\u0119dzy ZSRR i PRL o granicy mi\u0119dzy tymi pa\u0144stwami.<\/p>\n\n\n\n

Obecnie po obu brzegach rzeki istnieje wiele \u015bwiadectw starej granicy \u2013 austriackie i rosyjskie punkty celne, sowieckie \u201ezastawy\u201d, czyli jednostki wojskowe ochrony granicy oraz polskie stra\u017cnice KOP (Korpusu Ochrony Pogranicza) i betonowe fundamenty wie\u017c stra\u017cniczych. Najbardziej charakterystyczne s\u0105 betonowe konstrukcje w kszta\u0142cie uci\u0119tej piramidy, ci\u0105gn\u0105ce si\u0119 wzd\u0142u\u017c prawego brzegu rzeki. Mamy ich tu setki. S\u0105 to podstawy austrow\u0119gierskich s\u0142up\u00f3w granicznych. Gdy rosyjskie, a potem sowieckie jednostki zakopywa\u0142y po prostu d\u0119bowe pale, to w czasach Franciszka J\u00f3zefa znakowanie granicy traktowano powa\u017cnie. Austriackie s\u0142upy graniczne by\u0142y \u017celiwne i wmurowywano je w betonowy fundament. P\u00f3\u017aniej polscy pogranicznicy z rado\u015bci\u0105 wymienili jedynie \u017celiwne tabliczki z dwug\u0142owym or\u0142em na wizerunek ptaka bardziej normalnego \u2013 z jedn\u0105 g\u0142ow\u0105. Po 1939 roku metal ze s\u0142up\u00f3w wykorzystano do cel\u00f3w strategicznych, za\u015b betonowe fundamenty zosta\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Opowiadanie, nawet pobie\u017cne, o przygranicznych zabytkach Zbrucza zaj\u0119\u0142oby chyba ca\u0142y numer Kuriera Galicyjskiego. W tym artykule skoncentrujemy si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na pomnikach. Tych, kt\u00f3re \u015bwiadcz\u0105 o burzliwej historii granicy, nie jest zbyt wiele, ale s\u0105 nadzwyczaj interesuj\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n

Przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 swego rodzaju stolicami nadzbrucza\u0144skiej granicy by\u0142y miasteczka Wo\u0142oczysk i Podwo\u0142oczysk. W 1870 roku prze\u0142o\u017cono tu kolej \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 Lw\u00f3w z Kijowem, czyli Imperium Austro-W\u0119gier z Rosyjskim. Wymiana towar\u00f3w by\u0142a w\u00f3wczas obfita i \u017cycie tu kwit\u0142o \u2013 w ci\u0105gu doby granice przecina\u0142o dziesi\u0105tki poci\u0105g\u00f3w. Ich liczb\u0119 ogranicza\u0142y jedynie techniczne mo\u017cliwo\u015bci wymiany w\u00f3zk\u00f3w ko\u0142owych z europejskiego rozstawu na rosyjski i odwrotnie. Odpowiednio po obu stronach granicy pojawi\u0142y si\u0119 punkty graniczne i celne oraz infrastruktura wymiany k\u00f3\u0142 w wagonach, magazyny itd. W okresie mi\u0119dzywojennym wszystko si\u0119 zmieni\u0142o. Moskwa i Warszawa przez ca\u0142y ten okres by\u0142y w stanie \u201ezimnej wojny\u201d i wymiana towar\u00f3w zmniejszy\u0142a si\u0119 do 2-3 poci\u0105g\u00f3w tygodniowo i kilku wagon\u00f3w osobowych, przekraczaj\u0105cych granic\u0119 1-2 razy w miesi\u0105cu.<\/p>\n\n\n\n

Polsko-sowiecka granica by\u0142a w\u00f3wczas do\u015b\u0107 niespokojna. Je\u017celi wcze\u015bniej nocami jej gospodarzami byli jedynie przemytnicy, zainteresowani w jak najwi\u0119kszym spokoju wok\u00f3\u0142 swego procederu, to od 1921 roku Moskwa nie mog\u0142a pogodzi\u0107 si\u0119 z t\u0105 i pozosta\u0142ymi granicami z Polsk\u0105 uwa\u017caj\u0105c je za zjawisko tymczasowe. W celu wykazania niedo\u0142\u0119stwa Warszawy w zaprowadzeniu porz\u0105dku w Galicji i Zachodniej Bia\u0142orusi, przez granice masowo przerzucani byli nie tylko poszczeg\u00f3lni dywersanci, ale ca\u0142e ich oddzia\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Najwi\u0119ksza prowokacja mia\u0142a miejsce w 1924 roku, gdy z teren\u00f3w ZSRR przedar\u0142 si\u0119 oddzia\u0142 z\u0142o\u017cony z ponad 100 dywersant\u00f3w. Dowodzi\u0142 nim kadrowy oficer Armii Czerwonej Stanis\u0142aw Waupszasow (w przysz\u0142o\u015bci Bohater ZSRR, kawaler czterech Order\u00f3w Lenina i kat zbrojnego oporu na Litwie). W biografii dywersanta zaznaczono: \u201eW latach 1920-1924 przebywa\u0142 w podziemiu i dzia\u0142a\u0142 aktywnie w wywiadzie na terenach Zachodniej Bia\u0142orusi (terenach Polski)\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Noc\u0105 z 3 na 4 sierpnia ten oddzia\u0142 zaatakowa\u0142 Sto\u0142pce w woj. nowogr\u00f3deckim. Zaj\u0105wszy miasteczko, Rosjanie ograbili magazyny, prywatne domy, zniszczyli posterunek Policji Pa\u0144stwowej i stacj\u0119 kolejow\u0105. Podobna sytuacja powt\u00f3rzy\u0142a si\u0119 na Zbruczu, chocia\u017c na mniejsz\u0105 skal\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Nagrobek na mogile kaprala KOP Franciszka Wybra\u0144ca (fot. Andrij Rukkas)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Okolice Podwo\u0142oczysk bronione by\u0142y przez batalion \u201eSka\u0142at\u201d brygady KOP Tarnopol. O tych niespokojnych czasach przypomina pomnik na starym cmentarzu katolickim. Na nagrobku, udekorowanym odznak\u0105 KOP \u201eZa s\u0142u\u017cb\u0119 graniczn\u0105\u201d, widnieje napis: \u201eFranciszek Wybraniec, kapral 4 batalionu \u201eSka\u0142at\u201d, poleg\u0142 w s\u0142u\u017cbie granicznej 4 pa\u017adziernika 1930 roku. Cze\u015b\u0107 jego pami\u0119ci!\u201d.<\/p>\n\n\n\n

O okoliczno\u015bciach tej tragedii wiadomo jedynie, \u017ce kapral zosta\u0142 zastrzelony przy pr\u00f3bie zatrzymania bolszewickiego dywersanta. Starsi ludzie w miasteczku wspominali, \u017ce jego pogrzeb by\u0142 manifestacj\u0105, a \u017cegna\u0107 bohatera przychodzili uczniowie ze wszystkich szk\u00f3\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Dziwne, \u017ce nagrobek ocala\u0142 w okresie sowieckim. Szczeg\u00f3lnie w czasach stalinowskich. Bolszewicy mieli do KOP-u stosunek negatywny i stawiali go w jednym rz\u0119dzie z agentami wywiadu. Zaznaczmy, \u017ce wszyscy oficerowie KOP z Podwo\u0142oczysk zgin\u0119li p\u00f3\u017aniej w Katyniu i Starobielsku, a z szeregowych, kt\u00f3rzy dostali si\u0119 do niewoli, po wojnie nikt nie wr\u00f3ci\u0142 do domu.<\/p>\n\n\n\n

Z Podwo\u0142oczysk przenie\u015bmy si\u0119 bardziej na po\u0142udnie \u2013 do Husiatyn\u00f3w. Nie przypadkowo u\u017cy\u0142em tu liczby mnogiej, bo s\u0105 obecnie dwa Husiatyny: jeden w obw. tarnopolskim, a drugi \u2013 w chmielnickim. Zbrucz sta\u0142 si\u0119 granic\u0105 dla obu miasteczek, kt\u00f3re wcze\u015bniej by\u0142y jednym miastem. W tym sensie \u2013 rozdzielony na dwie po\u0142owy \u2013 Husiatyn ju\u017c sam w sobie jest pomnikiem starej granicy. Tu, na samym brzegu Zbrucza mo\u017cna zobaczy\u0107 najwi\u0119kszy pomnik granicy, chocia\u017c przeje\u017cd\u017caj\u0105cy t\u0119dy obecnie uwa\u017caj\u0105 go za znak graniczny pomi\u0119dzy wojew\u00f3dztwami tarnopolskim i chmielnickim.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zbrucz i stalinowska kolumnada (fot. Dmytro Poluchowycz)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Zbrucz, 1964 rok. Obchody 25 rocznicy \u201ez\u0142otego wrze\u015bnia\u201d (fot. Dmytro Poluchowycz)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Historia powstania tej kolumnady jest do dzi\u015b niejasna. Jedne \u017ar\u00f3d\u0142a twierdz\u0105, \u017ce powsta\u0142a w latach 1934-1935, by zademonstrowa\u0107 nadzbrucza\u0144skim mieszka\u0144com pot\u0119g\u0119 i rozw\u00f3j Radzieckiej Ukrainy. W innych mo\u017cemy przeczyta\u0107, \u017ce powsta\u0142a w 1940 roku jako pomnik zjednoczenia Zachodniej Ukrainy z macierzyst\u0105 Ukrain\u0105 w ramach ZSRR. To ostatnie poparte jest zdj\u0119ciami historycznymi, na kt\u00f3rych na fryzie kolumnady widnieje has\u0142o \u201eKomunizm zniesie wszystkie granice!\u201d. Najprawdopodobniej prawda le\u017cy gdzie\u015b po \u015brodku \u2013 kolumnad\u0119 wzniesiono w po\u0142owie lat 30., a jako pomnik zjednoczenia istnieje od \u201ez\u0142otego wrze\u015bnia\u201d 1939 roku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pomnik radzieckich pogranicznik\u00f3w na tle zabudowa\u0144 jednostki. Husiatyn, obw. chmielnicki (fot. Dmytro Poluchowycz)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Gdy od kolumnady przespacerujemy si\u0119 w g\u0142\u0105b \u201ewschodniego\u201d, \u201echmielnickiego\u201d Husiatyna, to po lewej zobaczymy nieco zaniedbany budyneczek, a przed nim \u2013 tradycyjne dla sowieckich poch\u00f3wk\u00f3w wojskowych dwa obeliski. Budynek wchodzi\u0142 w sk\u0142ad zabudowa\u0144 pocz\u0105tkowo carskiej, a p\u00f3\u017aniej sowieckiej \u201ezastawy\u201d \u2013 wojskowej jednostki ochrony granicy. Obelisk te\u017c jest przygraniczny. Jest to jednak po prostu pomnik, a nie nagrobek. Widniej\u0105 na nim dwie tabliczki. Na jednej \u2013 napis po ukrai\u0144sku: \u201ePami\u0119\u0107 o was, bohaterowie obrony radzieckich granic, b\u0119dzie wiecznie \u017cy\u0107 w naszych sercach\u2026\u201d. Poni\u017cej, na drugiej widnieje napis po rosyjsku: \u201ePami\u0119ci poleg\u0142ych TT (towarzyszy \u2013 aut.) Cissesa i Birkusa w walce z wrogami w\u0142adzy radzieckiej w 1923 r.\u201d. Wyja\u015bni\u0107 kim by\u0142 T(ow). Birkus autorowi si\u0119 nie uda\u0142o. Za to wi\u0119cej szcz\u0119\u015bcia mia\u0142 z T(ow). Cissesem. Okazuje si\u0119, \u017ce by\u0142 on do\u015b\u0107 interesuj\u0105c\u0105 postaci\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Dawid Fro\u0142owicz Cisses urodzi\u0142 si\u0119 w Saratowie, by\u0142 elektrykiem (bardzo wa\u017cny zaw\u00f3d w owych czasach). W 1903 roku przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do bolszewik\u00f3w. W 1907 wyemigrowa\u0142 pocz\u0105tkowo do Anglii, a potem a\u017c do Argentyny. Tam za\u0142o\u017cy\u0142 rodzin\u0119. W 1914 Cisses wraca do Rosji i osiada w Charkowie. Jako kwalifikowany specjalista w potrzebnym zawodzie unika mobilizacji na front. W\u00f3wczas odnawia sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w partii bolszewik\u00f3w. W Charkowie poznaje Grigorija Pietrowskiego, w przysz\u0142o\u015bci jednego z inicjator\u00f3w utworzenia CzK (Komisja Nadzwyczajna do Walki z Kontrrewolucj\u0105, Spekulacj\u0105 i Nadu\u017cyciami W\u0142adzy \u2013 red.). Dzi\u0119ki tej znajomo\u015bci Cisses staje si\u0119 jednym z wybitnych czekist\u00f3w. Zosta\u0142 wykorzystany do szpiegowania wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w \u201eAmerican Relief Administration\u201d, organizacji dobroczynnej, dzia\u0142aj\u0105cej w Rosji w latach 1919-1923 pod kierownictwem ministra handlu USA Herberta Hoovera, kt\u00f3ra opiekowa\u0142a si\u0119 g\u0142oduj\u0105cymi w Czerwonej Rosji. Cisses pracowa\u0142 dla nich jako t\u0142umacz.<\/p>\n\n\n\n

W tym czasie \u017cycie nad Zbruczem kwit\u0142o. Lata 1920-1925 by\u0142y latami \u201ez\u0142otej ery\u201d dla nadzbrucza\u0144skich przemytnik\u00f3w. Granica by\u0142a dziurawa zar\u00f3wno od strony polskiej, jak i rosyjskiej. Na terenach kontrolowanych przez sowieck\u0105 Rosj\u0119 przemys\u0142 praktycznie le\u017ca\u0142 w ruinie, by\u0142 wielki deficyt r\u00f3\u017cnego rodzaju towar\u00f3w przemys\u0142owych, szczeg\u00f3lnie tkanin i odzie\u017cy. W tym czasie ludno\u015b\u0107 by\u0142a jeszcze w posiadaniu sporych ilo\u015bci carskich z\u0142otych rubli i innych kosztowno\u015bci, nagrabionych w czasie wydarze\u0144 rewolucyjnych. Na terenach polskich przemys\u0142 przetrwa\u0142, a ponadto spore ilo\u015bci towar\u00f3w nadchodzi\u0142y z Europy. Przez Zbrucz przelewa\u0142 si\u0119 pot\u0119\u017cny potok przemycanych towar\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W Moskwie doskonale orientowa\u0142o si\u0119 w tej sytuacji na granicy, ale przez d\u0142u\u017cszy czas nie mog\u0142o temu zaradzi\u0107 \u2013 sowieccy pogranicznicy mieli z tego nielegalnego biznesu spory zysk, dlatego po prostu przymykali oko na dzia\u0142ania przemytnik\u00f3w, a nawet sami im pomagali. Aby zaradzi\u0107 tej sytuacji, na polsk\u0105 granic\u0119 wys\u0142ano wielk\u0105 grup\u0119 \u201ezahartowanych bojownik\u00f3w rewolucji\u201d z zadaniem zaprowadzenia porz\u0105dku nad Zbruczem.<\/p>\n\n\n\n

W\u015br\u00f3d tych \u201ezahartowanych\u201d by\u0142 r\u00f3wnie\u017c i nasz Cisses, kt\u00f3ry obj\u0105\u0142 posad\u0119 pe\u0142nomocnika do walki z kontraband\u0105 na husiaty\u0144skim odcinku granicy. Od razu wszed\u0142 on w konflikt z kolegami, kt\u00f3rzy wspierali przemytnik\u00f3w. Odnotowano niejednokrotne otwarte pogr\u00f3\u017cki pod jego adresem. Czyli, je\u017celi nie uspokoi si\u0119, to mo\u017ce \u017ale sko\u0144czy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

23 wrze\u015bnia 1923 roku Dawid Cisses, z jakiego\u015b powodu sam jeden, bez towarzystwa ordynansa, pojecha\u0142 na sprawdzian granicy. Rankiem ko\u0144 wr\u00f3ci\u0142 sam \u2013 bez je\u017ad\u017aca. Grupa, wys\u0142ana na jego poszukiwanie, niebawem znalaz\u0142a cia\u0142o pe\u0142nomocnika, zastrzelonego z w\u0142asnego rewolweru. Wszystko wskazywa\u0142o na to, \u017ce dociekliwego czekist\u0119 wyko\u0144czyli sami swoi. Zdecydowano jednak nie wyja\u015bnia\u0107 sprawy do ko\u0144ca i przypisa\u0107 jego \u015bmier\u0107 \u201enieznanym wrogom w\u0142adzy radzieckiej\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Do niedawna w \u201etarnopolskim\u201d Husiatynie te\u017c by\u0142 pomnik pogranicznik\u00f3w. Pozosta\u0142 po nim jedynie postument, kt\u00f3ry do dzi\u015b sterczy obok drogi, zaraz za mostem przez Zbrucz. Niegdy\u015b czatowa\u0142 na nim pomalowany na srebrno radziecki pogranicznik ze swym wiernym psem. Ten pomnik wystawiono po 1950 roku lub troch\u0119 p\u00f3\u017aniej. Nie ma to jednak wi\u0119kszego znaczenia.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Radziecki pogranicznik na razie chowa si\u0119 w krzakach (fot. Dmytro Poluchowycz)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Pomnik by\u0142 doprawdy do\u015b\u0107 zagadkowy. Je\u017celi po\u015bwi\u0119cono go pami\u0119ci pogranicznik\u00f3w z lat 1920-1939 \u2013 to dlaczego radziecki \u017co\u0142nierz mia\u0142 naramienniki? W ZSRR dodano je do munduru dopiero w 1943 roku. Wcze\u015bniej taki element stroju wojskowego uwa\u017cany by\u0142 za \u201ekontrrewolucyjny\u201d. I co pies ze swym gospodarzem robili na \u201etarnopolskim\u201d brzegu rzeki? Bardziej logicznie by\u0142oby ich ustawi\u0107 przy kolumnadzie na \u201eradzieckiej\u201d stronie rzeki.<\/p>\n\n\n\n

Jakkolwiek by\u0142o, pogranicznika z psem zdemontowano w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i do dzi\u015b to dzie\u0142o radzieckiej monumentalnej propagandy kryje si\u0119 na dziedzi\u0144cu miejscowego gospodarstwa komunalnego.<\/p>\n\n\n\n

Dmytro Poluchowycz<\/strong><\/p>\n

<\/strong>Zbrucz<\/a> <\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzi\u015b Zbrucz jest chyba jedn\u0105 z najbardziej znanych ma\u0142ych rzek Ukrainy. Ws\u0142awi\u0142a si\u0119 tym, \u017ce po drugim rozbiorze Polski wzd\u0142u\u017c niej wytyczona zosta\u0142a granica mi\u0119dzy Imperium Rosyjskim i Cesarstwem Austrii. Po latach by\u0142a to granica mi\u0119dzy Rzeczpospolit\u0105 i ZSRR. Informuje o tym Upmp.news powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na Kurier Galicyjski. Dla wi\u0119kszej dok\u0142adno\u015bci nale\u017cy wspomnie\u0107, \u017ce pierwsza […]<\/p>\n","protected":false},"author":27,"featured_media":93611,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[2181,2191],"tags":[16515],"class_list":["post-93609","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ua-in-ukraine","category-ua-suspilstvo-ua","tag-zbrucz"],"yoast_head":"\nZbrucz. Zabytki niespokojnej granicy – U.P.M.P<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/upmp.news\/pl\/ua-in-ukraine\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Zbrucz. Zabytki niespokojnej granicy – U.P.M.P\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dzi\u015b Zbrucz jest chyba jedn\u0105 z najbardziej znanych ma\u0142ych rzek Ukrainy. Ws\u0142awi\u0142a si\u0119 tym, \u017ce po drugim rozbiorze Polski wzd\u0142u\u017c niej wytyczona zosta\u0142a granica mi\u0119dzy Imperium Rosyjskim i Cesarstwem Austrii. Po latach by\u0142a to granica mi\u0119dzy Rzeczpospolit\u0105 i ZSRR. Informuje o tym Upmp.news powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na Kurier Galicyjski. Dla wi\u0119kszej dok\u0142adno\u015bci nale\u017cy wspomnie\u0107, \u017ce pierwsza […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/upmp.news\/pl\/ua-in-ukraine\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"U.P.M.P\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/upmp.news\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-02-04T09:45:38+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-02-04T09:45:42+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/upmp.news\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/11-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"620\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"404\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"vladimyr\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@maininua\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@maininua\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"vladimyr\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/pl\\\/ua-in-ukraine\\\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/pl\\\/ua-in-ukraine\\\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"vladimyr\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/cebd3113030eb01f184505010f519d71\"},\"headline\":\"Zbrucz. Zabytki niespokojnej granicy\",\"datePublished\":\"2021-02-04T09:45:38+00:00\",\"dateModified\":\"2021-02-04T09:45:42+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/pl\\\/ua-in-ukraine\\\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\\\/\"},\"wordCount\":2221,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/pl\\\/ua-in-ukraine\\\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/02\\\/11-1.jpg\",\"keywords\":[\"Zbrucz\"],\"articleSection\":[\"\u0412 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0456\",\"\u0421\u0443\u0441\u043f\u0456\u043b\u044c\u0441\u0442\u0432\u043e\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/pl\\\/ua-in-ukraine\\\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/pl\\\/ua-in-ukraine\\\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\\\/\",\"name\":\"Zbrucz. Zabytki niespokojnej granicy – U.P.M.P\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/pl\\\/ua-in-ukraine\\\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/pl\\\/ua-in-ukraine\\\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/02\\\/11-1.jpg\",\"datePublished\":\"2021-02-04T09:45:38+00:00\",\"dateModified\":\"2021-02-04T09:45:42+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/cebd3113030eb01f184505010f519d71\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/pl\\\/ua-in-ukraine\\\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/pl\\\/ua-in-ukraine\\\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/pl\\\/ua-in-ukraine\\\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/02\\\/11-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/02\\\/11-1.jpg\",\"width\":620,\"height\":404,\"caption\":\"Zbrucz (fot. Dmytro Poluchowycz)\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/pl\\\/ua-in-ukraine\\\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Zbrucz. Zabytki niespokojnej granicy\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/\",\"name\":\"U.P.M.P\",\"description\":\"\u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u043e-\u043f\u043e\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u0430 \u043c\u0435\u0434\u0456\u0430\u043f\u043b\u0430\u0442\u0444\u043e\u0440\u043c\u0430\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/cebd3113030eb01f184505010f519d71\",\"name\":\"vladimyr\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/12\\\/ava.png\",\"url\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/12\\\/ava.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/12\\\/ava.png\",\"caption\":\"vladimyr\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/upmp.news\\\/pl\\\/author\\\/vladimyr\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Zbrucz. Zabytki niespokojnej granicy – U.P.M.P","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/upmp.news\/pl\/ua-in-ukraine\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Zbrucz. Zabytki niespokojnej granicy – U.P.M.P","og_description":"Dzi\u015b Zbrucz jest chyba jedn\u0105 z najbardziej znanych ma\u0142ych rzek Ukrainy. Ws\u0142awi\u0142a si\u0119 tym, \u017ce po drugim rozbiorze Polski wzd\u0142u\u017c niej wytyczona zosta\u0142a granica mi\u0119dzy Imperium Rosyjskim i Cesarstwem Austrii. Po latach by\u0142a to granica mi\u0119dzy Rzeczpospolit\u0105 i ZSRR. Informuje o tym Upmp.news powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na Kurier Galicyjski. Dla wi\u0119kszej dok\u0142adno\u015bci nale\u017cy wspomnie\u0107, \u017ce pierwsza […]","og_url":"https:\/\/upmp.news\/pl\/ua-in-ukraine\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\/","og_site_name":"U.P.M.P","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/upmp.news\/","article_published_time":"2021-02-04T09:45:38+00:00","article_modified_time":"2021-02-04T09:45:42+00:00","og_image":[{"width":620,"height":404,"url":"https:\/\/upmp.news\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/11-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"vladimyr","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@maininua","twitter_site":"@maininua","twitter_misc":{"Napisane przez":"vladimyr","Szacowany czas czytania":"10 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/upmp.news\/pl\/ua-in-ukraine\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/upmp.news\/pl\/ua-in-ukraine\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\/"},"author":{"name":"vladimyr","@id":"https:\/\/upmp.news\/#\/schema\/person\/cebd3113030eb01f184505010f519d71"},"headline":"Zbrucz. Zabytki niespokojnej granicy","datePublished":"2021-02-04T09:45:38+00:00","dateModified":"2021-02-04T09:45:42+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/upmp.news\/pl\/ua-in-ukraine\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\/"},"wordCount":2221,"image":{"@id":"https:\/\/upmp.news\/pl\/ua-in-ukraine\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/upmp.news\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/11-1.jpg","keywords":["Zbrucz"],"articleSection":["\u0412 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0456","\u0421\u0443\u0441\u043f\u0456\u043b\u044c\u0441\u0442\u0432\u043e"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/upmp.news\/pl\/ua-in-ukraine\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\/","url":"https:\/\/upmp.news\/pl\/ua-in-ukraine\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\/","name":"Zbrucz. Zabytki niespokojnej granicy – U.P.M.P","isPartOf":{"@id":"https:\/\/upmp.news\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/upmp.news\/pl\/ua-in-ukraine\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/upmp.news\/pl\/ua-in-ukraine\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/upmp.news\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/11-1.jpg","datePublished":"2021-02-04T09:45:38+00:00","dateModified":"2021-02-04T09:45:42+00:00","author":{"@id":"https:\/\/upmp.news\/#\/schema\/person\/cebd3113030eb01f184505010f519d71"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/upmp.news\/pl\/ua-in-ukraine\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/upmp.news\/pl\/ua-in-ukraine\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/upmp.news\/pl\/ua-in-ukraine\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\/#primaryimage","url":"https:\/\/upmp.news\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/11-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/upmp.news\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/11-1.jpg","width":620,"height":404,"caption":"Zbrucz (fot. Dmytro Poluchowycz)"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/upmp.news\/pl\/ua-in-ukraine\/zbrucz-zabytki-niespokojnej-granicy\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/upmp.news\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Zbrucz. Zabytki niespokojnej granicy"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/upmp.news\/#website","url":"https:\/\/upmp.news\/","name":"U.P.M.P","description":"\u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u043e-\u043f\u043e\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u0430 \u043c\u0435\u0434\u0456\u0430\u043f\u043b\u0430\u0442\u0444\u043e\u0440\u043c\u0430","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/upmp.news\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/upmp.news\/#\/schema\/person\/cebd3113030eb01f184505010f519d71","name":"vladimyr","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/upmp.news\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ava.png","url":"https:\/\/upmp.news\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ava.png","contentUrl":"https:\/\/upmp.news\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ava.png","caption":"vladimyr"},"url":"https:\/\/upmp.news\/pl\/author\/vladimyr\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/upmp.news\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93609","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/upmp.news\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/upmp.news\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/upmp.news\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/27"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/upmp.news\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=93609"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/upmp.news\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93609\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":93618,"href":"https:\/\/upmp.news\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93609\/revisions\/93618"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/upmp.news\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/93611"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/upmp.news\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=93609"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/upmp.news\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=93609"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/upmp.news\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=93609"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}